Tilburgers tussen Nederlands-Indië en Indonesië - een verslag

Van 15 april t/m 7 juni 2026 besteedde Stadsmuseum Tilburg aandacht aan de band tussen Tilburgers en Nederlands-Indië en Indonesië. Het programma bestond uit een mini-expositie in het TijdLab in de Bibliotheek LocHal en een programma met lezingen en een dialoogavond. De aandacht voor dit onderwerp bleek groot.

Expositie
De mini-expositie werd gevuld met objecten uit de persoonlijke collectie van Humphrey Martherus, initiatiefnemer van dit programma. Het vertelde het verhaal van zijn Nederlands-Indische familie die rond 1950 naar Nederland kwam. De objecten waren op te delen in de volgende thema’s:

1. De overtocht van drie weken van Nederlands-Indië naar Nederland en wat er aan boord van het schip te doen was.
2. Indische culturele objecten zoals houtsnijwerken batik, schoolkaarten en -platen met afbeeldingen van sawa’s, landschappen, missiehuizen. Het zijn indrukken over Nederlands-Indië zoals de Nederlanders het zagen. Deze afbeeldingen werden op Nederlandse scholen gebruikt om te laten zien: ‘Dit is ook NL’.
3. KNIL-objecten. De vader van Martherus was KNIL-militair.
4. Objecten uit de missie en de vlag van 5e bataljon (garde) regiment Prinses Irene (objecten uit de collectie van Stadsmuseum Tilburg).

Deze mini-expo trok veel bezoekers. Dat wordt niet geteld, want het is een openbare plek. Maar afgaand op de hoeveelheid mensen die zijn waargenomen, kunnen we stellen dat circa 1000 personen de mini-expo hebben bezocht. Veel bezoekers hadden een persoonlijke herinnering. Vaak werd herkenning gezien bij het bekijken van bijvoorbeeld de vitrine over de overtocht, wat het een waardevolle expositie maakt voor de bezoekers.

Lezingen
Humphrey Martherus kwam zelf aan het woord op 15 april tijdens een lezing over Nederlands-Indië. Deelnemers kregen een goed beeld van het land, zoals over de economische situatie, de sawa’s, de dans, de handel, het KNIL en de Indië herdenking. Martherus bracht de geuren en kleuren van het land in beeld. 130 mensen hebben de lezing bijgewoond.

Een tweede lezing was op 19 mei door amateurhistoricus Martin Noorloos. Hij bleek een zeer deskundige spreker over het 5^e bataljon regiment Prinses Irene. Na de bevrijding van de Tweede Wereldoorlog kwam het bataljon in Sumatra terecht om daar te vechten in de onafhankelijkheidsoorlog. De grootvader van Noorloos werkte in het bataljon. Ook nu nog heeft Noorloos veel contact met veteranen uit dat bataljon. Er was er zelfs een bij de lezing aanwezig. Noorloos werkt op dit moment aan een boek over dit onderwerp.
Voor Stadsmuseum Tilburg was het mooi te zien dat er veel jongere veteranen op de lezing waren afgekomen. Bij deze lezing waren er 50 toehoorders.

In de genoemde lezingen en expositie kwam een mate van heimwee naar boven, waar veel bezoekers zich in konden vinden. Naast deze activiteiten was er vanuit Stadsmuseum Tilburg de wens om ook aandacht te besteden aan het koloniale verleden gezien vanuit de Nederlands-Indische kant. We kozen ervoor om een dialoogavond te organiseren om ruimte te geven aan de kritische kant van de Nederlandse aanwezigheid in Nederlands-Indië. Ook deze verhalen verdienen het om verteld te worden.

Dialoog
In een kleine groep van achttien personen, die elkaar vrijwel niet kenden, ontstonden er gesprekken over hoe het is om Nederlander/Tilburger/Indiër/Indonesiër te zijn in Tilburg. Ieder was op een eigen manier op zoek naar hun eigen verleden, steeds met een link met Nederlands- Indië of Indonesië.
Aan de hand van eigen voorwerpen vertelden de deelnemers over hun band met het land. Dat ging over de aankomst in Nederland of in Tilburg. Hoe mensen op hen reageerden, waar ze elkaar ontmoetten, hoe ze hun weg vonden. Ze zochten elkaar op. Op de vraag wáár ze elkaar dan tegenkwamen, ging het los! Bij dancings, in cafés, er kwamen verhalen los over muziek, spelen in een bandje, dansen, eten, en soms ook een kleine vechtpartij.

Ook pijnlijke verhalen kwamen naar boven. Binnen de Molukse samenleving is duidelijk dat er verschillend wordt gekeken naar de eigen identiteit. Bij de oudere Molukkers is er nog veel strijd. Er is hen veel onrecht is aangedaan. Jongere Molukkers vertelden dat ze niets hebben met die strijd. Voor hen is eigen identiteit belangrijker. Als zij naar de Molukken reizen, komen ze erachter dat het strijdlustige verhaal dat we in Nederland kennen, daar veel minder leeft. De jonge generatie maakt zich de Molukse cultuur op een andere manier eigen, bijvoorbeeld door middel van kunst en mode, waarin die rol van strijders niet voorkomt.

Het was een bijzondere avond, Stadsmuseum ontving complimenten van de deelnemers. We kijken terug op een geslaagd programma en zagen in de reacties van deelnemers en bezoekers veel herkenning en behoefte naar meer. We waren verrast door de verhalen die bij de dialoogavond naar voren kwamen.
Houden we dit bij een eenmalig iets? Vanuit ons smaakte dit naar meer. Houd onze website in de gaten, want in augustus komt er een programma over vechten voor je vrijheid. Daarin komt het Antilliaanse verhaal van Tula en het Nederlands-Indische verhaal van de onafhankelijkheidsstrijd naar voren.